Lees hoofdstuk 1
Op zoek naar de regenboog
 
Boek kaft: Op zoek naar de regenboog
Begrijpen wat er vanbinnen gebeurt:
De fasen van een normaal rouwproces

Rouw is de andere kant van liefde. Het is de prijs die betaald wordt voor het einde van een kostbare, vervullende relatie. In feite is het een uiting van liefde. Iedereen die liefheeft, zal te maken krijgen met deze uiting van liefde. Hoe meer liefde, hoe dieper de rouw. Zoals weleens gezegd wordt: ‘Echte liefde maakt je aan het huilen.’ Rouw is iets universeels en zo oud als het menselijk ras. Uiteindelijk zullen we allemaal sterven, en tussentijds zullen we allemaal te maken krijgen met rouw.
Als we het er allemaal over eens zijn dat rouw een natuurlijk gegeven is na het verlies van een geliefde, wat is dan ‘normale’ rouw? Wanneer is rouw niet langer ‘normaal’ en wordt het zelfs een ziekte? Waar ligt de grens tussen deze twee vormen? Dit hoofdstuk beschrijft tot in detail wat er gebeurt wanneer we een innig geliefde persoon verliezen; het gaat in op onze gevoelens, onze reacties en onze houding. Wanneer we deze dingen gaan begrijpen, draagt dat bij aan onze eigen genezing. Hoe dieper ons begrip, hoe gemakkelijker het herstel. Hulpverleners zijn het erover eens dat rouwende mensen zich beter voelen als ze dat wat ze doormaken kunnen rationaliseren. Dit hoofdstuk is geschreven voor mensen die proberen om rouwenden te helpen, en uiteraard voor de rouwenden zelf.
We zijn ons echter ook bewust van een gevaar. Het verliezen van dierbaren is een onderwerp dat als nooit tevoren bestudeerd is. We beschikken vandaag de dag over zo veel informatie dat we het risico lopen om de lezer te overweldigen. Zoals J.I. Packer terecht opmerkte: ‘De elementen van rouw zijn gedetailleerd in kaart gebracht (...) met een toewijding grenzend aan obsessie.’ Daarom zal ik me beperken tot die praktische aspecten die werkelijk genezend kunnen zijn voor de lezer.

Definities
Voor we verder gaan met de fasen van normale rouw, moeten we ingaan op twee dingen. Allereerst zal ik de exacte betekenis van de drie basisconcepten van dit boek uitleggen: verlies, rouw en verdriet. Hoewel het geen synoniemen zijn, worden deze termen vaak door elkaar heen gebruikt, wat ik ook zal doen.

Verlies
Uiteindelijk gaat het om het verwerken van het verlies van een belangrijke persoon. Iemand kan ook een ander belangrijk verlies lijden: een bezitting, een positie, een huisdier, een lichaamsdeel et cetera. Deze verliezen worden echter niet in dit boek behandeld.

Rouw
Dit is het psychologische proces waarmee een verlies gepaard gaat. Rouw heeft ook een sociale dimensie die helpt om het verlies een plekje te geven: rituelen die per cultuur verschillen. De begrafenis maakt deel uit van het sociale rouwen. Met rouwen bedoel ik de periode vanaf het verlies tot het moment waarop de rouwende het gewone leven weer oppakt.

Verdriet
Verdriet is een verzamelnaam voor alle subjectieve gemoedstoestanden die deel uitmaken van het rouwen. Verdriet kan langer aanhouden dan het rouwen zelf en kan blijven bestaan ook nadat de rouwende het gewone leven weer heeft opgepakt.
De manier waarop verdriet beleefd wordt, verschilt van persoon tot persoon en van moment tot moment. Deze verschillen hebben te maken met de persoonlijkheid van de rouwende, met zijn achtergrond, met zijn religieuze overtuiging en, boven alles, met zijn relatie met de overledene. Wegens dit individuele patroon is elke poging om de grenzen van deze vorm van verdriet vast te stellen, gedoemd te mislukken. Ieder van ons gaat hier op een unieke manier mee om. Daarom is onze analyse niet meer dan een omschrijving – hoe normale rouw er over het algemeen uitziet. Het is niet zozeer een voorschrift – hoe het eruit zou móéten zien.

Rouwen is hard werken
Ten tweede is er een bepaalde inspanning vereist. Rouw is niet alleen iets dat ‘ons nou eenmaal overkomt’, maar iets dat we doen. Daarom noemen hulpverleners dit proces de ‘rouwarbeid’ (een term die door Freud geïntroduceerd werd). Zoals iemand eens schreef: ‘Dit is hard werken, moeizaam, langdurig, pijnlijk, langzaam, een proces van lijden dat zichzelf steeds herhaalt (...) om zo de ontkenning en het ongeloof te doorbreken dat het verleden voorbij is en de overledene werkelijk overleden (...) tot uiteindelijk het verleden, net als de overledene, begraven kan worden.’ Rouwen is niet alleen werken, het is ook een weg die je aflegt. Wanneer je begint, weet je nauwelijks hoelang de reis zal duren of hoe donker het zal zijn. Je weet niet eens wie er met je mee zal lopen, als er al iemand is. Slechts twee dingen zijn zeker: er zijn geen binnendoorweggetjes en je zult deze weg werkelijk moeten gaan, stap voor stap.

Rouwen is een reis – en het is een heel lange reis. Mensen vragen of je er al overheen bent, alsof we het hier hebben over een griepje. Je bent er nooit overheen. Je moet eenvoudigweg een nieuw soort ‘normaal’ vinden – en dat duurt een hele tijd. Rouwen is een proces waarin je een nieuw leven opbouwt, zonder de persoon die je verloren hebt. In het begin wil je dat nieuwe leven helemaal niet – je wilt het oude terug.

Niemand wordt als een kind door een periode van rouw heen gedragen, omdat rouw een ervaring is die je niet kunt delegeren en waarvoor geen alternatieven zijn. Maar boven alles is er de zekerheid dat je niet alleen bent wanneer je deze weg bewandelt. De persoonlijke God die Mozes ooit beloofde dat Hij zelf zou meegaan om hem gerust te stellen (zie Ex. 33:14), is dezelfde God die ons, door Jezus Christus, vertelt: Ik ben met jullie, alle dagen, tot aan de voltooiing van deze wereld (Matt. 28:20). De levende Christus is bij ons en vóór ons terwijl wij onze rouw verwerken. Wanneer we ons bewust zijn van zijn aanwezigheid is dat een krachtig gereedschap om een verlies te boven te komen.

God was de enige Persoon bij wie ik terecht kon – en ik rende naar Hem toe. Hij was mijn Rots en mijn Bron.

Er zijn veel overeenkomsten tussen rouwenden, waardoor we de volgende gemeenschappelijke punten kunnen vaststellen. Elk rouwproces vervult drie belangrijke taken, of doelen:
We maken onszelf los van de touwtjes die ons verbinden met de overledene; de deprivatie-ervaring.
We passen ons aan aan een nieuwe situatie, een nieuwe manier van leven en zelfs een nieuwe identiteit; de adaptatie- of aanpassingsfase.
Het terugvinden van een besef van de zin van het leven. De toekomst krijgt weer kleur; de restitutie-ervaring.

De rouwende kan deze drie taken meestal vervullen door middel van een periode die uit verschillende fasen bestaat. Wanneer het rouwen echter wordt uitgesteld, afwezig is of overdreven wordt, zullen dokters en hulpverleners dat over het algemeen als abnormaal beschouwen. We zullen in het volgende hoofdstuk dieper ingaan op abnormale rouw.
Recensies uit de krant
10-10-2008Huizer Kerkblad
1-12-2008NBD/Biblion
12-3-2009Groei Voorjaar 2009
1-7-2009De Band
Recensies van lezers
Aanmelden voor de nieuwsbrief
 
 
Uitgeverij Novapres Krimweg 74 7351 AW Hoenderloo Postbus 18 7350 AA Hoenderloo
Tel:+31(0)55-5422584