Velema: 'EO-serie over wonderen drukt Jezus weg'

Bij de productie van EO-programma Op zoek naar een wonder hebben negatieve krachten vrij spel gekregen. Oorzaak? De invloed van de commercie en de keuze om de eindredactie in handen te leggen van een niet-christelijke documentairemaakster.

Dat is de beoordeling van Gerry Velema (49), bekend als schrijfster van de boeken Save Seks en Echtgenoten, over seksualiteit in het huwelijk. "In dit programma had méér van Jezus, méér van zijn Woord en méér van het hoe en het waarom bij geloofsgenezing moeten komen.''

Velema was als pastoraal werker betrokken bij de totstandkoming van de tiendelige tv-serie Op zoek naar een wonder en heeft daarover een kritisch boekje geschreven. "Ben ik moedig omdat ik over deze dingen schrijf? Ik ben zo bang als wat voor de gevolgen.'' Velema is onder meer bang voor wat zij noemt het 'ouwe-jongens-krentenbrood-gebeuren' in christelijke kringen. "Daar bedoel ik mee dat mensen bewust elkaar de hand boven het hoofd houden.''

Velema reisde mee met de programmakers en de zeven geselecteerde 'hoofdpersonen' naar plaatsen waar gebedsgenezing aangeboden wordt. Halverwege de reis haakte Velema af, omdat ze begreep dat de programmamakers haar vertrek wenselijk vonden, zo zet ze uiteen in Achter de schermen, uitgekomen bij Novapres.

Zij ziet achter een programma over gebedsgenezing de 'strijd in de hemelse gewesten', en ze legt een verband tussen deze 'geestelijke strijd' en de keuzen van de programmamakers. "Achteraf zie ik heel duidelijk dat voor een programma over zulke typische christelijke aangelegenheden, we nooit een niet-christen de creatieve leiding hadden mogen geven.

Op deze fundamentele vergissing zijn vervolgens allerlei andere beslissingen gevolgd.'' Ze doelt op "het ontbreken van een zekere geestelijke opbouw in de zoektocht naar genezing'', op "het ontbreken van het wijzen op Jezus als Genezer'', op "het ontbreken van gezamenlijke voorbede en toerusting vanuit Gods Woord dat geloof in genezing positief beïnvloeden'', en op het besluit om de pastoraal werker uit beeld te houden.

Crisisopvang
Velema is vorig jaar door Skyhigh gevraagd te solliciteren naar de functie van pastoraal werker en dat verraste haar naar eigen zeggen: ze schrijft boeken, geeft wel eens een lezing maar is geen pastoraal werkster van beroep. Bovendien is ze slechthorend. In haar boek schrijft ze achteraf: "Laten we vooropstellen dat ze met mij niet de juiste persoon mee hebben gehad. Natuurlijk was mijn gehoor een probleem, maar ik ben ook te veel een dromer, niet zo attent en snel.''

Velema zou er allereerst zijn voor crisisopvang van de hoofdpersonen in het programma en buiten beeld blijven, was haar duidelijk gemaakt. Ze maakte uit het voorgesprek op dat ze tijdens de reis tevens zou meedoen aan de dagelijkse bespreking van de werkwijze van de makers. In haar dagnotities verwoordt ze dat ze niet werkelijk betrokken werd bij het groepsgebeuren, noch bij dat van de hoofdpersonen omdat ze buiten beeld moest blijven, noch bij dat van de programmamakers omdat die haar op afstand hielden. Gevoelens van eenzaamheid doemden op. Ze kreeg gaandeweg te horen dat haar slechthorendheid, die de makers van te voren geen probleem vonden, door hen toch als een negatieve factor werd aangemerkt.

Het "pijnlijkste'' van alle momenten dat ze zich overbodig voelde, vond plaats tijdens een busreis. Ze hoorde achter zich een gesprek van de programmamakers. Het ging over de mogelijkheid om even te stoppen en enkele minuten stilte in acht te nemen. "De één zou willen bidden, de ander mediteren, hoorde ik Karin zeggen.'' Met Karin doelt Velema op de niet-christelijke eindredacteur, ingehuurd door Skyhigh. "Gehoorapparaten vangen het geluid altijd van achteren op! Marc, Wilfred en Karin overlegden. Zelfs nu kwam het niet bij hen op, dat zoiets misschien juist iets was om je pastoraal werker bij te betrekken. Waarom was ik in 's hemelsnaam mee op reis genomen? Als ik zelfs hierbij 'overbodig' was'.''

Patroon
Velema noteert ook: "Door mij zo consequent buiten beeld te houden, vloeiden er automatisch andere 'buitens' uit voort. Nu zat ik niet te wachten om ook in beeld te komen. (Hinderlijk dat bij televisie deze schijn altijd zal bestaan.) Maar die andere 'buitens' waren volgens mij belangrijk voor de gelaagdheid in dit programma. Nu zou er ook nooit een pastoraal gesprek in beeld komen. Geen opnamen van samen bidden voor elkaar. Ook geen beelden waarin we samen Gods Woord open zouden doen (...).''

EO-directeur Henk Hagoort zegt in een reactie het boekje van Gerry Velema doorgelezen te hebben. "Ik vind het zinvol om te discussiëren over wonderen, over hoe we daarmee omgaan in onze kerken en over de uitzendingen van de EO in dat kader. Als het boek daaraan zou willen bijdragen, lijkt me dat prima. Het boek doet alleen meer: het stelt dat de uitzendingen van Op zoek naar een wonder passen in een patroon. Dat patroon zou zijn dat de EO zijn missie steeds minder belangrijk vindt en flirt met de wereld, dat EO-programma's allemaal oppervlakkig, snel en tranentrekkend zijn geworden. Daarin herken ik de EO niet.''

Hagoort zegt erover verbaasd te zijn fragmenten van zijn brieven aan Velema in het boekje terug te zien. Hij heeft haar in een briefwisseling al duidelijk gemaakt dat samenwerking met externe producenten en niet-christenen "inderdaad spannend is''. "Maar de EO doet dit al vanaf het begin van zijn oprichting. In die zin kan er dus geen sprake zijn van een patroon waarin de EO weggroeit bij wat de omroep in het begin deed. Ik heb Velema ook uitgelegd dat de EO altijd eindverantwoordelijk is voor wat we uitzenden."