Creativiteit, muziek, God

Creativiteit

Creativiteit komt van God. God is begonnen met het creëren van dingen, om niet te zeggen de hele wereld. Zijn creativiteit stroomt dermate over in de schepping, dat zelfs niet één ijskristal hetzelfde is als een ander, ook al is hij aan het eind van de ochtend alweer gesmolten. De creativiteit van God kent bijkans geen grenzen. De levendigheid en veelkleurigheid die Hij in zijn schepping heeft gelegd, brengt tot uitdrukking hoe levendmakend, hoe groots God is.

De Bijbel zegt dat God ons naar zijn beeld heeft gemaakt. Dat betekent dat ook creativiteit in ons is gelegd. Er zijn mensen die hiervan een speciaal deel hebben gekregen. Zij maken dingen. Beeldend, op schrift, in muziek.

God is te zien in elk mens, hoewel dit beeld vaak aardig vertroebeld is. Maar als je alle kracht, alle talenten en alle schoonheid van de gehele mensheid bekijkt, krijg je een beeld van wie God is. Dit is natuurlijk bijna niet te bevatten. In de creatieve geesten onder ons komt Gods creativiteit speciaal naar voren.

Mensen met aanleg voor creativiteit zijn dikwijls gevoelig en hebben veel fantasie. Ze hebben een creatief denkvermogen gekregen. In het gunstige geval legt iemand zijn creativiteit voor God neer. Als Jezus hem heeft vrijgekocht uit het rijk van de duisternis – zeg maar: uit de systemen waar je in zit, voordat je Jezus ontmoet –, dan kan Jezus ook diens creativiteit heiligen voor zijn hemelse Vader.

Er is helaas ook heel veel perverse creativiteit. Maar dat hoeft ons niet te verbazen. Er zijn vele films die je als christen echt niet hoeft te zien, vele popliederen waarvan je het gevoel krijgt dat Satan zelf de rechten daarop heeft gekocht, en vele opstandige toneelstukken met schokkende taferelen en verminkte seksualiteit, – dat is allemaal van de wereld. Ik zie dat de duisternis een zeer groot aandeel heeft in alle kunstvormen op dit moment.

Toch is creativiteit in zichzelf iets van God. Net als alle goede dingen die bestaan trouwens. Creativiteit is een goed ding, waarmee al is gezegd dat het per definitie van God afkomstig is.

Creatief zijn is dus een gave van God en het verrijkt het leven enorm. Het kan ook helpen om het leven in perspectief te krijgen. De meesten van ons kennen plaatjes, foto’s, films, liederen, beelden, die voor hen een speciale waarde hebben. Er wordt iets door deze beelden uitgedrukt wat zij herkennen. Creativiteit doet iets met je ziel. Het is een grote gave van God dat Hij dit aan mensen heeft gegeven. De ziel heeft in creativiteit een unieke mogelijkheid om zichzelf uit te drukken.

We zijn naar Gods beeld gemaakt. Door creatief te zijn, uiten we wat God in ons heeft gelegd. Voor God geheiligde creativiteit – of dit nu heel rechtstreeks op God betrekking heeft, of iets van het leven laat zien – laat iets zien van wie God is.

Muziek

Muziek is één van deze creatieve uitingen. Dit is wat meer mijn gebied: muziek, liederen. Wat het trouwens niet meteen makkelijker maakt om erover te praten. Hoe moet je nu praten over muziek? Muziek moet je toch beleven?

Nu kun je muziek ontleden en analyseren, maar desondanks ben ik het eens met een dergelijke uitspraak. Muziek is er om te beleven, om door te leven, om tot je te nemen. En om te spelen, niet te vergeten. Ik zit vaak achter mijn piano. Het is een aparte taal, de taal van de ziel. Muziek communiceert op een unieke, eigen manier.

Nu heb ik terloops iets opgemerkt wat ik graag als een kern wil neerleggen: muziek communiceert. (Net als andere kunstvormen natuurlijk.) Muziek draagt dus een boodschap. Ook muziek zonder tekst communiceert iets. Voor mezelf onderscheid ik altijd de muziek als drager van de boodschap en de eigenlijke boodschap. In de praktijk zijn deze twee dingen in het gunstige geval onlosmakelijk aan elkaar verbonden, maar als je een onderzoek doet, is het nuttig om ze te onderscheiden van elkaar. Er is een boodschap en er is een drager van deze boodschap.

Muziek kennen we op vele manieren, en één van deze manieren is de muziek die in de kerk dienst doet om ons te helpen God te aanbidden. Dit is weer zo’n terloopse tactiek van mij om een kern te introduceren: aanbiddingsmuziek moet dienst doen om ons te helpen in het aanbidden van God.

Muziek heeft een speciale plaats in het sociale leven, maar het heeft ook voor God een speciale plaats. Het is niet voor niets dat het boek van de Psalmen het grootste boek is in de Bijbel. Door een lied heen kan een wederzijdse communicatie tussen God en mens plaatsvinden, op een wijze die alleen mogelijk is door een lied. Het is natuurlijk wat dwaas om te beweren dat God liederen nodig heeft om iets tegen ons te zeggen, maar Hij heeft de mogelijkheid wel met een reden aan ons gegeven.

In de gemeente van de Here Jezus heeft muziek een tweeledige communicatieve functie, namelijk de onderlinge communicatie, als gemeente, en de communicatie naar God toe. Het één is horizontaal, het ander verticaal. Er zijn psalmen die een les in zich dragen. Zo’n lied begint bijvoorbeeld met ‘Luister, mijn volk’. Er zijn ook psalmen die de ander ergens toe oproepen: ‘Wees sterk en wacht op de Heer’. Dit zijn voorbeelden van de sociale kant van de muziek: het elkaar toespreken middels geestelijke liederen. Aan de andere kant zijn er de liederen die zich rechtstreeks tot God richten: ‘U bent mijn schuilplaats’, of: ‘Waar bent U?’

In beide gevallen gaat het om God. Ofwel Hij wordt rechtstreeks aangesproken, ofwel mensen spreken elkaar erop aan zich op God te richten.

In het oude Israël is men begonnen met het zingen van liederen voor God, vooral sinds David. Het Joodse volk is ook nooit meer opgehouden met zingen. Deze zegen heeft zich verspreid in de kerk. Er is vrijwel altijd gezongen. Weliswaar hebben de nodige discussies plaatsgevonden rondom bepaalde thema’s, maar er is altijd gezongen. In onze tijd is er nog pijn vanwege het verdwijnen van de hoofdrol voor het orgel, en is er ook een niet te filmen kloof tussen traditionele liederen uit het Liedboek voor de Kerken en de Opwekkingsbundel. Dat is allemaal waar. Maar er wordt wel gezongen. En dat blijft ook zo.

Sinds de zeventiger jaren van de vorige eeuw is er een nieuwe geestelijke en muzikale beweging op gang gekomen in de gemeente van Jezus, die inmiddels heeft geleid tot een zeer groot aanbod van moderne aanbiddingsliederen. Persoonlijke en vurige liederen werden in Youth for Christ-bars gezongen en door gospelbands ten gehore gebracht. De Opwekkingsbundel ontstond en groeide maar door en door. Vele, oorspronkelijk Engelstalige, liederen vonden hun weg naar de Nederlandse evangelische kerken.

Maar soms is het goed om stil te worden. Om niet altijd maar door te zingen. Zou het voor Satan geen grandioze, misselijke actie zijn om de muziek voor God te frustreren? Om de focus, waar mogelijk, te verdraaien? Om mensen te laten kicken op de muziek, terwijl deze juist dienstbaar moet zijn aan de aanbidding van de levende God? Er moet nagedacht worden over aanbiddingsmuziek, zeker als je het gevoel krijgt dat er iets van een ‘aanbiddingscultuur’ is ontstaan. God laat zich niet in een cultuur persen. Ik zeg niet dat elke neiging tot een verkeerde focus per definitie van Satan komt, maar we mogen nooit vergeten dat we ons te midden van een geestelijk strijdtoneel bevinden. Per definitie. Als u een christen bent, dan bevindt u zich in een geestelijke strijd.

Dat muziek Satan niet onberoerd laat, blijkt uit het trieste gegeven dat ik al eerder noemde, dat heel veel muziek in wezen een heel duistere, mensgerichte boodschap communiceert. Ik weet niet of Satan echt kan genieten van muziek, maar hij beleeft er volgens mij wel een bepaald genot aan dat hij mensen vast kan draaien in een leven van leugens.

Terug naar de Bijbel. Mozes maakte een lied over wat hij God had zien doen bij de Schelfzee (Exodus 15). Het was tegelijk een profetisch lied, dat wil zeggen: er stonden dingen in over de toekomst.

De groep profeten die Saul tegenkwam – waarna hij in vervoering raakte – werd voorafgegaan door muzikanten met harpen, tamboerijnen, fluiten en lieren (1 Samuël 10:5).

De muziek van David kalmeerde koning Saul en verdreef een boze geest (1 Samuël 16:23).

De muziek van een lierspeler hielp de profeet Elisa om door de hand van de Heer gegrepen te worden en een profetie te ontvangen (2 Koningen 3:15).

Verschillende profeten brachten hun profetieën (deels) gezongen ten gehore.

Muziek heeft een bijzondere kracht. Het kan het hart raken. Het kan profetisch gebruikt worden door God. Het heeft een belangrijke horizontale en verticale functie in de gemeente. Het is dus raadzaam om waakzaam te zijn.